Ăn cơm cà nói chuyện: phim tài liệu

Nhờ làm việc ở nhà, mình có thêm thời gian để khi rảnh tìm tòi nhiều thứ. Khi bắt đầu từ mong muốn tìm hiểu xem kinh tế Việt Nam như thế nào, văn hóa và cuộc sống ở các vùng miền, v.v…v mình lên mạng tìm phim tài liệu.

Nói đến phim tài liệu có lẽ các bạn nghĩ đến những thước phim đen trắng về chiến tranh. Trên tivi ngày trước có chương trình Phim tài liệu với phông chữ nâu vàng và nhạc nền đặc trưng. Ký ức của mình về những bộ phim tài liệu trên VTV1 ngày trước cũng chủ yếu về chiến tranh và hậu quả của nó.

Hôm nay và sau này mình muốn nói đến “documentary” cũng tạm dịch là phim tài liệu, nhưng theo phong cách và chủ đề của nhiều nước khác. Đó cũng là một trong những thứ mình xem nhiều nhất thời gian qua. Hôm qua mở máy tính muốn viết một bài mà “bí” quá nên lại chuyển sang xem phim tài liệu. Trước khi đi ngủ đang lơ mơ nghĩ viết gì, vậy là có ý tưởng về bài viết này.

YouTube miễn phí thật là tốt. Mình có thể tìm và xem được cả loạt phim tài liệu hay và không mất tiền. Phim tài liệu do người nước ngoài làm có nhiều kiểu: do các nhà đài lớn như BBC và DW, do các hãng phim điện ảnh, các tổ chức phi lợi nhuận, và thậm chí do các cá nhân. Cũng sẽ có phim hay và phim không hay nhưng về cơ bản các bạn sẽ tìm được rất nhiều chủ đề ngoài chiến tranh Việt Nam.

Phim tài liệu trên Youtube nói về những điều mà trước giờ mình không bao giờ biết hay không bao giờ nghĩ đến. Ngoài sự lũng đoạn tài chính của gia đình Rockefeller, họ còn đứng sau rất nhiều tham vọng khác đáng sợ như dự án nghiên cứu về điều khiển trí óc con người. Rồi có phim tài liệu về nguồn lực tự nhiên và nỗi khổ của nhân loại (?!) Xem càng nhiều thuật toán của Youtube sẽ tiếp tục giới thiệu thêm nhiều videos liên quan. Có hôm mình lại xem người ta lột da thỏ ở thành phố chuyên nhập lông thú cho các hãng thời trang xa xỉ, những trẻ em không được đi học mà ngày ngày đi đào mica cho các thương hiệu mỹ phẩm lớn, người giàu ở châu Âu giấu thân ở đâu, cuộc xâm chiếm của AI và tham vọng của Trung Quốc v.v..v

Đã nhiều lần lục tìm trên mạng các phim tài liệu Việt Nam ngoài chủ đề chiến tranh mà khó quá. YouTuber ở Việt Nam cũng ngày càng nhiều. Gamers kiếm bộn tiền từ livestream. Các hãng phim lớn nhỏ hay cá nhân tranh thủ làm web drama và nhặt nhạnh tấu hài. Các hãng truyền trình tranh thủ làm các chương trình hài hước với người nổi tiếng. Mình muốn sẽ viết riêng một bài về chủ đề này.

Người Việt Nam có vẻ không hứng thú với việc làm phim tài liệu về Việt Nam ngoài chiến tranh. Có lẽ không có nhiều người, kể cả nhà đài đầu tư làm các bộ phim tài liệu theo kiểu nước ngoài như kể trên (?) Người nước ngoài có vẻ cũng không quan tâm đến làm phim tài liệu về Việt Nam, ngoài “Vietnam war.” Phải chăng vì trong mắt họ Việt Nam cũng chưa có gì nhiều khi mới vừa chiến tranh có vài thập kỷ trước? Nhiều bạn trẻ nước ngoài đến Việt Nam du lịch và quay vlog về cuộc sống của người Việt Nam, nhưng không có làm phim tài liệu. Bạn lên YouTube sẽ thấy phim tài liệu về nạn cybersex ở Philippines, bóc lột lao động trẻ em khai thác mica ở Ấn Độ, cuộc sống của người dân Bắc Triều Tiên, thất bại của Mỹ trong giai đoạn đầu của dịch covid-19, thảm cảnh không nhà ở của người nghèo ở Hongkong, v.v…v

Đã có lúc mình nghĩ, hay là về Việt Nam hợp tác với các hãng phim lớn làm phim tài liệu về Việt Nam để người Việt trẻ như mình có cơ hội tìm hiểu. Mình muốn xem về giai đoạn bao cấp ảnh hưởng đến kinh tế Việt Nam như thế nào, tóm tắt các giai đoạn phát triển kinh tế của Việt Nam, về những người nông dân bị thương lái Trung Quốc lừa cả mấy thập kỷ nay, về thời hoàng kim của Sài Gòn, về văn hóa 3 miền ảnh hưởng đến phát triển du lịch ra sao, về chảy máu chất xám trong 3 thập kỷ qua với hàng trăm ngàn người Việt trẻ đi du học, về người Việt Nam di cư sang Mỹ trước năm 1975, những con người mà quốc tế gọi là “boat people” đã ra đi và giờ sống như thế nào, v.v..v Mình cũng muốn thấy phim tài liệu về cô dâu Việt lấy chồng Đài Loan, rừng phòng hộ, lâm tặc và các đại gia buôn lậu gỗ, xâm thực ở ĐBSCL, bất động sản “thiên đường” ở HN và SG, thần tượng Kpop và giới trẻ VN, đời sống ở các khu công nghiệp và nhà máy ở Đồng Nai và Bắc Ninh, quá tải dân số nhưng vô hình trước mắt hơn 95 triệu người VN thật sao v.v..v

Thực tế cũng các phóng sự, tin tức, nghiên cứu và tài liệu, v.v..v nhưng phim tài liệu về những chủ đề trên kiếm ở đâu ra bây giờ?

Có thể khi đọc đến đây bạn sẽ nghĩ đến chính trị. Ở Việt Nam tự do ngôn luận và các vấn đề an sinh xã hội khác với nước ngoài. Các tổ chức phi chính phủ quốc tế như Oxfam và Save The Children đều có mặt ở Việt Nam. Thế giới biết đến Việt Nam. Có, họ biết đến đất nước nhỏ bé mới chiến thắng Mỹ cách đây mấy chục năm thôi. Phải chăng những chủ đề ở Việt Nam không thu hút những người làm phim tài liệu quốc tế? Hay vì phim tài liệu chưa bao giờ được biết đến là một công cụ giáo dục hữu hiệu trong mắt người Việt? Nhìn lại lịch sử chúng ta chỉ vừa hòa bình được một vài thập kỷ nhưng đã mở cửa và đang trên đà phát triển khủng khiếp. Người Việt Nam có thể tiếp cận giáo dục và internet nhiều hơn và nhanh hơn Bắc Triều Tiên, người Việt Nam khéo léo trong các mối quan hệ ngoại giao, và người Việt Nam khai thác tài nguyên “rừng vàng biển bạc” rất tốt,… nhưng có những điều không được quan tâm. Mình buồn không có phim tài liệu coi quá mà.

Dưới đây là một số bộ phim tài liệu hay mà mình xem thời gian qua. Mọi người vừa có thể luyện tập tiếng Anh vừa mở mang tầm mắt. Và nếu được, hãy hiểu cho sự buồn buồn trong lòng của người đang viết bài này. Thấy phim tài liệu người Mỹ làm về khủng hoảng kinh tế Mỹ năm 1933, vội đi tìm phim tài liệu về kinh tế Việt Nam… nhưng hem có.

1) Four Horsemen – Feature Documentary – Official Version

Cách nhìn rất thú vị về 4 vấn nạn mà con người đang phải đối mặt.

2) In the Age of AI (full film) | FRONTLINE

Khủng khiếp quá sự phát triển của AI. Khủng khiếp quá sự phát triển của Trung Quốc và “tham vọng” của họ. Con người vẫn luôn luôn muốn “phát triển hơn, phát triển nữa” để làm cho cuộc sống tiện nghi và tốt đẹp hơn. Đâu là giới hạn?

3) Amazon Empire: The Rise and Reign of Jeff Bezos (full film) | FRONTLINE

Cái gì cũng có mặt trái của nó. Nhiều khi vì lợi ích chung mà một số bộ phận phải chịu thiệt thòi. Những người có tầm nhìn thật… đáng sợ:)

4) Life in North Korea | DW Documentary

Cả thế giới có thể chê cười một quốc gia nhỏ bé vì cho rằng họ lạc hậu nhưng chắc gì đã vui vẻ được như họ. Có lẽ khi một số người Bắc Triều Tiên hiểu biết về thế giới bên ngoài, họ bắt đầu muốn tự do và tìm tự do. Vậy nên mới có những cá nhân vượt biên thành công và kể lại cuộc đời đẫm nước mắt của họ. Nhưng xem bộ phim tài liệu này lại thấy những người “ở lại” vẫn sống cuộc đời của họ. Mà kỳ thực ở đâu cũng thế, mong muốn của mỗi cá nhân là khác nhau. Người châu Âu còn có giấc mơ Mỹ cơ mà.

5) The Third Industrial Revolution: A Radical New Sharing Economy

Những túi tiền không đáy của người giàu và hơi thở kiệt quệ của trái đất. Mỗi người chúng ta dù là ai cũng chỉ là một con người nhỏ bé trong hơn 7 tỷ người sống “tạm bợ” trên quả đất này. Nhưng trái đất này… không phải là của chúng mình đâu.

Mình đáng lẽ nên viết lại một chút cảm nhận sau khi xem xong mỗi phim. Bây giờ ngồi nhớ lại một lúc hàng chục phim, hi vọng mình nhớ đúng nội dung:)

Ngoài ra, các bạn có thể xem Sex, Explained (season 1) của Netflix.

Đây là một bộ phim về giáo dục giới tính. Không có Netflix nên mình xem “lậu” trên các trang phim, không có sub nhưng họ nói rất dễ nghe. Giáo dục giới tính là một trong những thất bại kinh khủng của giáo dục Việt Nam. Vậy nên gặp được phim này như vớ được vàng các bạn ơi. Có kiến thức mới có thể bảo vệ được chính mình. Xem để hiểu các kiến thức cơ bản về giới tính và tình dục. Season 1 này có 5 phần với mỗi phần dài khoảng 20 phút. Do Netflix làm nên phim chủ yếu lấy tài liệu từ Mỹ, không phải về thế giới. Nhưng kiến thức là kiến thức, ai cũng có thể hiểu và áp dụng được cho chính mình. Netflix có một bộ phim khác tên là Sex Education nhưng phim này chủ yếu nói về tâm lý của lứa tuổi dậy thì nhiều hơn. Mình không “recommend” vì nó không có kiến thức khoa học về giáo dục giới tính như Sex, Explained. Và nó cũng không phải phim tài liệu:)

Các bạn có phim tài liệu hay hãy chia sẻ nhẻ. Chúc các bạn xem vui vẻ!


4 thoughts on “Ăn cơm cà nói chuyện: phim tài liệu

  1. Cô thích xem phim tài liệu nhưng chưa xem những phim này. Cô cũng chỉ mới có Netflix nên chưa đào sâu phim về fiction cũng như non-fiction. Gần đây cô có xem Flavorful Origins và The Story of God, thấy hay lắm. Cả hai phim này được làm rất công phu. Flavorful Origins thì quay rất nhiều cảnh dùng macro photography rất đẹp.

    Liked by 1 person

    1. Vâng ạ. Vậy cô thử xem mấy phim này xem sao ạ. Họ làm công phu lắm cô, từ thu thập tài liệu đến dàn dựng. Nhiều công sức bỏ ra mà chia sẻ cho mình xem miễn phí mới thấy quý lắm. Flavorful Origins và The Story of God thì chuẩn sao của IMDB luôn ạ^^

      Liked by 1 person

  2. Netflix có nhiều documentary em thấy khá hay, đúng là có những mảng mà em chỉ có thể biết đến và suy nghĩ kỹ về nó sau khi đọc sách và xem documentary, mà khi Việt Nam phát triển và có những vấn đề khá tương đồng với thế giới thì lại không ở đâu nói đến nó (một cách rõ ràng và đầy đủ, logic và đảm bảo khoa học) như phim tài liệu.

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s